Rừng ngập mặn là một trong những hệ sinh thái có giá trị nhất đối với vùng ven biển. Với khả năng làm giảm tới khoảng 50% năng lượng sóng và thủy triều, rừng ngập mặn góp phần hạn chế xói lở bờ biển, giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ sinh kế của cộng đồng ven biển. Đồng thời, đây cũng là một trong những hệ sinh thái lưu trữ lượng carbon xanh cao nhất trên thế giới, góp phần quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Không chỉ mang ý nghĩa về môi trường, rừng ngập mặn còn tạo ra nhiều giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa, đặc biệt đối với các cộng đồng nghèo và dễ bị tổn thương sống phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.
Trồng và phục hồi rừng ngập mặn mang lại nhiều lợi ích thiết thực, bao gồm:
– Phục hồi cảnh quan và gia tăng độ che phủ xanh
Việc trồng rừng ngập mặn tạo nên các vành đai xanh tự nhiên ven đầm phá, góp phần điều hòa vi khí hậu, phục hồi cảnh quan sinh thái đặc trưng và tăng khả năng thích ứng của hệ sinh thái trước tác động của biến đổi khí hậu.
– Bảo vệ bờ phá, đê bao và giảm thiểu xói lở
Hệ thống rễ dày đặc của cây bần chua hoạt động như một lá chắn tự nhiên, giúp làm suy giảm năng lượng của sóng và dòng chảy trước khi tác động vào bờ. Đồng thời, bộ rễ còn giữ bùn, cố định nền đất, góp phần bảo vệ bờ phá và các bờ bao nuôi trồng thủy sản khỏi nguy cơ sạt lở trong mùa mưa bão, qua đó giảm chi phí duy tu, gia cố công trình cho người dân.
– Cải thiện chất lượng môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học
Rừng ngập mặn được ví như một “bộ lọc sinh học”, góp phần hấp thụ một phần chất hữu cơ, giữ lại trầm tích và cải thiện chất lượng môi trường nước ven bờ. Đồng thời, với khả năng lưu giữ lượng lớn carbon xanh (Blue Carbon) trong sinh khối và lớp trầm tích dưới tán rừng, hệ sinh thái này góp phần giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu. Hệ thống rễ của cây bần chua tạo nên sinh cảnh lý tưởng cho nhiều loài thủy sinh và chim nước sinh sống, kiếm ăn và sinh sản, góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học.
– Hỗ trợ phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng bền vững
Các vành đai cây ngập mặn tạo nên vùng đệm sinh thái giữa đầm phá tự nhiên và khu vực nuôi trồng thủy sản. Vùng đệm này góp phần ổn định chất lượng nguồn nước, hạn chế tác động của mầm bệnh từ môi trường bên ngoài và tạo điều kiện để người dân phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản theo hướng sinh thái, nâng cao giá trị kinh tế và phát triển bền vững.
Trong gần 20 năm qua, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Xã hội (CSRD) đã đồng hành cùng chính quyền địa phương và cộng đồng triển khai nhiều sáng kiến phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Thành phố Huế, từng bước mở rộng diện tích rừng và lan tỏa các mô hình phục hồi dựa vào cộng đồng. Một số dấu mốc nổi bật gồm:
– Năm 2010: Các loài cây ngập mặn như bần, sú, mắm và đước được trồng tại Cồn Tè, xã Hương Phong (nay thuộc phường Hóa Châu, Thành phố Huế) thông qua Dự án “Thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên nước cấp cộng đồng ở tỉnh Thừa Thiên Huế” do Tổng cục Hợp tác và Phát triển Hà Lan tài trợ.
– Giai đoạn 2018–2022: Trồng mới 6,25 ha rừng ngập mặn tại xã Hải Dương (nay thuộc phường Thuận An, Thành phố Huế).
– Năm 2024: Trồng mới 1 ha rừng ngập mặn tại Khu Bảo vệ nguồn lợi thủy sản Cồn Chìm, xã Phú Gia (nay thuộc xã Phú Vang, Thành phố Huế).
– Năm 2025: Trồng phân tán 10.000 cây bần chua tại xã Phú Hải (nay thuộc phường Thuận An) và xã Phú Gia (nay thuộc xã Phú Vang), Thành phố Huế.
– Năm 2026: Tiếp tục trồng tập trung 2.800 cây bần chua trên diện tích 0,7 ha đắt ngập nước mặn và 3.200 cây phân tán tại các ao nuôi trồng thủy sản ở xã Phú Lộc, Thành phố Huế.
Những kết quả trên không chỉ góp phần mở rộng diện tích rừng ngập mặn mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững.
Nhân Ngày Quốc tế Bảo tồn Hệ sinh thái Rừng ngập mặn (26/7), Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Xã hội (CSRD) mong muốn tiếp tục lan tỏa thông điệp về vai trò không thể thay thế của rừng ngập mặn trong bảo vệ bờ biển, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững.
Mỗi cây ngập mặn được trồng hôm nay không chỉ góp phần phục hồi hệ sinh thái mà còn là sự đầu tư cho một tương lai xanh, an toàn và bền vững cho các thế hệ mai sau.
Ngày Quốc tế Bảo tồn Hệ sinh thái Rừng ngập mặn được UNESCO lựa chọn nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về tầm quan trọng của hệ sinh thái đặc biệt này đối với đa dạng sinh học, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.
